रक्सौल, पूर्वी चम्पारण १८ साउन । सृष्टिको आदिकालदेखि नै प्रकृति र अध्यात्मबीच गहिरो सम्बन्ध रहँदै आएको छ। जब वर्षाको पहिलो थोपा धर्तीमा पर्छ, सुख्खा जमिन हरियालीले ढाकिन्छ, नदीहरू कलकल बग्न थाल्छन् र चारैतिर “हर–हर महादेव” को जयघोष गुञ्जिन थाल्छ, तब पवित्र साउन महिनाले मानव जीवनमा नयाँ ऊर्जा, चेतना र आध्यात्मिक जागरण ल्याउँछ। साउन केवल एउटा ऋतु मात्र होइन, यो आत्मशुद्धि, तप, साधना, भक्ति, संयम र आत्मउन्नतिको पवित्र अवसर हो।
यी विचार लायन्स क्लब इन्टरनेशनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ ई का जोनल चेयरपर्सन तथा डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन, भारत विकास परिषद् रक्सौलका सेवा संयोजक, मिडिया प्रभारी तथा समाजसेवी बिमल सर्राफ ले सञ्चारकर्मीसँग साझा गर्नुभएको हो।
भगवान शिव सनातन संस्कृतिमा केवल आराध्य देव मात्र होइनन्, उहाँ सम्पूर्ण सृष्टिको कल्याण, समानता, करुणा, त्याग र तपस्याका प्रतीक हुनुहुन्छ। कैलाश पर्वतमा विराजमान भएर उहाँले जीवनको सबैभन्दा ठूलो विजय अरूमाथि होइन, आफ्नै मन, इन्द्रिय र विकारमाथि विजय प्राप्त गर्नु हो भन्ने सन्देश दिनुहुन्छ। जसले आफूलाई जित्न सक्छ, उसले संसारलाई पनि जित्न सक्छ।
आज मानिससँग भौतिक सुविधा धेरै छन्, तर मनको शान्ति भने हराउँदै गएको छ। धन, साधन र प्रविधि बढेका छन्, तर तनाव, असन्तोष र सम्बन्धमा दूरी पनि बढिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा भगवान शिवको जीवनले हामीलाई सादगी, सन्तुलन, आत्मसंयम र शान्त जीवनको मार्ग देखाउँछ।
भगवान शिवको व्यक्तित्व विरोधाभासबीच पनि अद्भुत सन्तुलनको उदाहरण हो। उहाँ शरीरमा भस्म लगाउनुहुन्छ, तर सौन्दर्यका प्रतीक हुनुहुन्छ। घाँटीमा सर्प धारण गर्नुभएको छ, तर पूर्ण रूपमा निर्भय हुनुहुन्छ। मस्तकमा शीतल चन्द्रमा र जटामा जीवनदायिनी गङ्गा विराजमान छन्। उहाँको कण्ठमा विष छ, तर हृदय करुणा र प्रेमले भरिएको छ। यसले हामीलाई सिकाउँछ कि जीवनमा कठिनाइ र दुःख आउँछन्, तर यदि मन स्थिर र हृदय शुद्ध छ भने ती कठिनाइहरू पनि शक्तिमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ।
समुद्र मन्थनका बेला सम्पूर्ण सृष्टिको रक्षा गर्न भगवान शिवले हलाहल विष पान गर्नुभयो। यो केवल धार्मिक कथा मात्र होइन, मानवताका लागि महान् प्रेरणा पनि हो। साँचो नेतृत्व त्यही हो, जसले आफ्नो स्वार्थभन्दा माथि उठेर समाज र मानवताको हितका लागि त्याग गर्न जान्दछ।
साउन महिनामा लाखौँ श्रद्धालुहरूले शिवालयमा जलाभिषेक गर्छन्, व्रत बस्छन् र श्रद्धापूर्वक पूजा–आराधना गर्छन्। यो अत्यन्त शुभ कार्य हो। तर यदि हाम्रो जीवनमा सत्य, दया, क्षमा, सेवा, इमानदारी र विनम्रता छैन भने पूजा मात्रले पूर्णता पाउँदैन। भगवान शिवलाई प्रसन्न पार्ने सबैभन्दा सरल मार्ग मानव सेवा, सदाचार र करुणामय जीवन हो।
वास्तविक तप भनेको जंगलमा गएर मात्र कठोर साधना गर्नु होइन। परिवारमा प्रेम कायम राख्नु, आमाबुबाको सम्मान गर्नु, आफ्नो कर्तव्य इमानदारीपूर्वक पूरा गर्नु, क्रोधलाई नियन्त्रण गर्नु, लोभ त्याग्नु, दुःखीको सहारा बन्नु र समाजमा सद्भाव फैलाउनु पनि महान् तप हो। यही नै भगवान शिवको जीवनदर्शन हो।
साउनले हामीलाई प्रकृति संरक्षणको सन्देश पनि दिन्छ। रुख, नदी, हिमाल र सम्पूर्ण प्रकृति भगवान शिवकै स्वरूप हुन्। यदि हामीले वातावरण प्रदूषित गर्यौं, पानीको दुरुपयोग गर्यौं वा प्रकृतिको विनाश गर्यौं भने त्यो शिवभक्ति हुन सक्दैन। एउटा रुख रोप्नु, पानी जोगाउनु र वातावरणको संरक्षण गर्नु पनि शिव आराधनाकै उत्कृष्ट रूप हो।
आज समाजमा बढ्दो कटुता, असहिष्णुता, स्वार्थ र मानसिक तनावका बीच साउनले प्रेम, सहिष्णुता, संयम र आत्मचिन्तनको सन्देश दिन्छ। यसले अरूको कमजोरी खोज्नुभन्दा पहिले आफ्नै कमजोरी पहिचान गरेर सुधार गर्न प्रेरित गर्छ। जब मानिसले आफूलाई सुधार्छ, तब उसको जीवन उज्यालो बन्छ।
आउनुहोस्, यस पवित्र साउनमा हामी केवल शिवलिङ्गमा जल चढाउने मात्र होइन, आफ्नो मनभित्रको अहंकार, क्रोध, ईर्ष्या, द्वेष र नकारात्मक सोचलाई पनि त्यागौँ। आफ्नो जीवनमा प्रेम, सेवा, सत्य, करुणा, सदाचार र मानवताको दीप प्रज्वलित गरौँ। यही साँचो शिव साधना हो, यही मानव जीवनको सर्वोच्च तप हो र यही साउनको वास्तविक सन्देश हो।
जब मन शुद्ध हुन्छ, तब प्रत्येक श्वास शिवमय बन्छ। जब जीवन सेवा, सत्य र करुणाले भरिन्छ, तब मानिस ईश्वरको सबैभन्दा नजिक पुग्छ।
आउनुहोस्, यस साउनमा हामी सबैले संकल्प गरौँ— भगवान शिवलाई केवल मन्दिरमा मात्र होइन, आफ्ना विचार, व्यवहार, चरित्र र कर्ममा पनि स्थापित गरौँ। यही साँचो तप–साधना हो, यही मानवता हो र यही शिवत्व प्राप्त गर्ने मार्ग हो।
हर–हर महादेव!
